Aqro-sənaye kompleksi ASK-nə ərzaq məhsulları və gündəlik tələbatını ödəyən külli miqdarda məhsullar daxildir. ASK-də bitkiçilik, heyvandarlıq və yeyinti sənayesi mühüm rol oynayır. Buraya həm də kənd təsərrüfatlarına xidmət edən, kənd təsərrüfatının özü üçün, kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən müəssisələr üçün istehsal istehsal edən sahələr daxildir.
Kənd təsərrüfatı insan fəaliyyətinin ən qədim və əsas sahələrindən biridir. Hər bir kənd təsərrüfatı və ona yaxın olan meşə təsərrüfatı, ovçuluq, balıqçılıq mövcuddur. Dünyanın 1,1 mlrd nəfəri (fəal əhalinin yarısı) bu işləyir. Lakin qismən kənd təsərrüfatında işləyənlərin sayı eyni deyil. Qərbi Avropada iqtisadi fəallıq 9%-i, Amerikada 6%-i (ABŞ-da 2,8%), İOÖ-də 70-80%-i (Azərbaycanda 1/3i) kənd təsərrüfatında çalışır. Kənd təsərrüfatının inkişafının intensiv və geniş yolları mövcuddur.
İntensiv yol mexanikləşdirmə, kimyalaşdırma, suvarma, meliorasiya və s . hər bir məhsuldarlığın yüksəldilməsidir (hər hektardan daha çox məhsul almaq, heyvandan daha çox ət, süd əldə etmək). Bu yol böyük vəsait tələb edir və əsasən, İEÖ üçün səciyyəvidir. Ekstensi yol əkin sahələrinin, otlaqların sahəsinin genişləndirilməsi, heyvanların, kənd təsərrüfatının sayının əldə edilməsi nəticəsində əldə edilən nailiyyətlərdir. Bu yol İOÖ üçün səciyyəvidir.
Əkinçilikdə  “yaşıl inqilab” (müasir aqrotexniki qaydalardan istifadə ilə bağlı məhsuldarlığın artması), heyvandarlıqda sənaye texnologiyası (broyler quşçuluğu, bekon donuzçuluğu), xüsusi Latın Amerikasında və Asiyada öz bəhrəsini inkişaf.
İctimai iş bölgüsünün inkişafı prosesində kənd təsərrüfatı iki sahəyə – bitkiçilik (əkinçilik) və heyvandarlığa bölünür. Bu sahələr fərqli nisbətə görə arasında fərq var. Aqrotexniki qaydalardan və elmi nailiyyətlərdən istifadə edən Avropa ölkələri, Amerika, Avstraliya və Yeni Zelandiya məhsulların dəyərinə görə heyvandarlıq üstündür. Təbii şəraitlə bağlı (quraq iqlim, az məhsuldar torpaq) bəzi İOÖ-də (Yaxın və Orta Şərq, Uruqvay) heyvandarlıq şəraiti yaradır. IOO-in özündə bitkiçilik üzərindədir. İEÖ-dən Yaponiya, Yaponiya, Portuqaliya, Yunanıstanda bitkiçilik (Yaponiyada çəltik, digərlərində sitrus meyvəçiliyi) əsas yer tutur. Əkinçilik ETİ-nun nailiyyətlərinə baxmayaraq, kənd təsərrüfatının təbiətdən asılılığı qalmaqdadır. Təbii şərait kənd təsərrüfatının ixtisaslaşmasına, yerləşməsinə, möhkəmliyinə (məhsuldarlığına) böyük təsir göstərir. 
Təbii ilkin şəraitə aiddir:
1. Kənd təsərrüfatının əsasları olan torpaq resursları;
2. Aqroiqlim resursları (Günəş işığı, havanın temperaturu);
3. Torpağın təbii münbitliyi;
4. Heyvandarlıq üçün yem bazası olan bitki resursları.
Aqrar münasibətlərdə torpaq sahələri formaları, torpaqdan istifadə xüsusiyyətləri, kənd təsərrüfatında fəaliyyət göstərən sosial-iqtisadi qanunların başa düşülməsi. İEÖ-də torpaq fondunun böyük hissəsi iri torpaq sahibkarlarının və şirkətlərin sahibləridir. Dövlət özü də iri torpaq sahibkarıdır. Latın Amerikasında torpaq fondunun bir hissəsi latifundistlərin (iri torpaq sakinləri) sahibidir. Asiya və Afrikanın özündə xarici və iri kapitalist plantasiyaları ilə yanaşı, kiçik və icma torpaq sahibkarlığı da geniş yayılmışdır. Müasir kapitalist kənd təsərrüfatının səciyyəvi xüsusiyyətləri torpaqların iri sahibkarların sahiblərinin təmərküzləşməsinin güclənməsidir. Şərqi Avropa və Asiyanın bir çox idarəsində torpaq sahibkarlığının yeni formaları – icarədar, kooperativ, fermer yaradılır.
Kənd təsərrüfatına yararlı torpaq resurslarını üç tipə ayırırlar:
1. Becərilən (əkin sahələri; ümumi torpaq fondunun 11%-i);
2. Təbii otlaq və biçənəklər (torpaq fondunun 24%-i);
3. Dincə qoyulan, az istifadə olunan, yaxud istifadə olunmayan torpaqlar (torpaq fondunun 2/3-si).
Kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqlarm strukturu təbii şəraitdən əldə etmək və kənd təsərrüfatının ixtisaslaşmasına təsir edir. Bu struktur tarixən dəyişir (meşələr əkin sahələrinə çevrilir, əkin sahələri yararsız hala düşür və s). Avropanın ərazidə kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar torpaq fondunun 50-70%-ni təşkil edir. Bu göstərici Macarıstan, Polşa, Danimarka, Böyük Britaniyada daha yüksək, dağlıq yükləmə – Skandinaviya (Norveç-3%), Albaniyada aşağıdır. Avropa ərazilərində becərilən ərazilər, Böyük Britaniya, İsveç, Almaniyada çəmən və otlaqlar üstünlük təşkil edir.
Cənubi Amerikada kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlarm payı 15-35%, Argentina və Uruqvayda (pampa və meşə-pampa) Orta Avropa səviyyəsindədir. Şimali və Mərkəzi Amerika regionunda kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar daha çox mənimsənilmişdir, daha çox mənimsənilmişdir, daha çox və çəmənliklər üstünlük təşkil edir. Asiyada ərazinin kənd təsərrüfatı müəssisələri mənimsənilməkdə olan fərqlər var. 
Yaponiya, Çin, Hindistan, Filippində əhalinin sıxlığı ilə bağlı kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqlar az olsa da, ancaq məhdud ola bilər. Afrikada əkinə yararlı (becərilən) az, otlaqlar qurmaq üçün torpaqlar. Avstraliyada becərilən torpaqlar 4-5%, otlaqlar qurur. Kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaq sahələrinin genişləndirilməsi meliorasiya, belə suvarma baş verir. Son dövrlər və yeraltı suların məlumatları səhra və yarımsəhralarda yeni əkin sahələri yaradır. Müxtəlif kənd təsərrüfatının ixtisaslaşma səviyyəsi fərqlidir. Əksər İEÖ-də ixtisaslaşma sahələri (istər bitkiçilik, istərsə də heyvandarlıqda) və bu polikultur (poli – çox), İOÖ-də kənd təsərrüfatının ixtisaslaşması 1-2 sahə ilə təmsil olunur və bu monokultur (mono – tək) kənd təsərrüfatı adlanır.
BİTKİÇİLİK
Bitkiçiliyin (əkinçilik) suvarılan və suvarılmayan (dəmyə) tipi mövcuddur. Suvarma ekinçilik tropik, subtropik və mülayim enliklərin quru (quraq) iqlim zonalarına təsir göstərir. Əkinçiliyin əsas sahələri taxıl (dənli bitkilər), texniki bitkilər, tərəvəzçilik, kartof və meyvəçilikdir. Əkinçilikdə istehsal olunan məhsulun əsas hissəsi birillik bitkilərdir.Taxıl bitkiləri dünya kənd təsərrüfatının əsaslarıdır. Dünya ekin sahəsinin yarısını (0,7 mlrd ha) taxıl bitkiləri tutur. Tax bitkilərinin yayılma sahəsinə aid yerləşməsinə uyğundur. Amerika, Avstraliya və Argentinada taxıl istehsalı iri, seyrək məskunlaşmış sahələrə. Avropada kiçik torpaqları tam intensivlik tələb edir. Dünyada taxıl istehsalı 2 mlrd tona çatmışdır (adambaşına 3 sentner). Lakin müxtəlif qruplar arasında adambaşına vergi istehsalında istehsalda istifadə olunur (Şimali və Afrika ölkələri arasında 10 dəfə fərq var). Taxıl istehsalının 80%-ni buğda, çəltik və qarğıdalı təşkil edir. Başlıca taxıl bitkilərinin coğrafiyası həm əhalinin ənənəvisi, həm də aqroiqlim tələbləri ilə müəyyən edilir.
Buğda dünya hissəsinin yarısı üçün əsas qida bitkisidir, 70-dən çox ölkədə becərilir. Aqroiqlim şəraitinə az tələbkardır, dağlıq dəyişikliklər və düzənlikdə, tropik və mülayim qurşaqlarda da becərilə bilər (əsasən meşə-çöl və çöllər). Əsas ekin rayonları ABŞ və Kanadanın preriləri (Mərkəzi və Böyük düzənliklər), Argentina pampaları (La-Plata ovalığı), Rusiya stepləri, Avstraliya, Qazaxıstan, Ukrayna çölləri, Çinin şərqidir. Buradakı təsərrüfatlar dünyanın vergi mənbəyidir.
Əsas buğda, yeməkləri Çin, ABŞ, Hindistan Rusiya, Fransa, Kanada, Avstraliya, Ukrayna, Qazanc, Argentina, Türkiyə və s.-dir. Ən iri buğda ixracatçıları ABŞ, Kanada, Avstraliya, Fransa, Argentinadır. Əsas bazaçılar Afrika, Latın Amerikası ilə bağlı (ərzaq potensial), Qərbi Avropa və Yaponiyadır.
(ardı var)

  Qabil Kazımov - Kainatpress.tv internet televiziyasının direktor müavini